Lịch sử và sự phát triển của Tâm Kịch tại Việt Nam (2018–2026)
Tóm tắt
Trong khoảng gần một thập kỷ trở lại đây, Tâm Kịch (Psychodrama) đã dần xuất hiện như một phương pháp can thiệp tâm lý, đào tạo và phát triển con người tại Việt Nam. Mặc dù chưa hình thành một hệ thống đào tạo chính quy quy mô quốc gia như tại châu Âu, Bắc Mỹ hay Úc, giai đoạn 2018–2026 đánh dấu sự chuyển biến rõ rệt từ những hoạt động giới thiệu ban đầu sang việc hình thành cộng đồng thực hành, các chương trình đào tạo nền tảng và ứng dụng trong nhiều lĩnh vực chuyên môn. Bài viết này tổng quan quá trình phát triển của Tâm Kịch tại Việt Nam, đồng thời chỉ ra những cơ hội và thách thức trong giai đoạn tiếp theo.
1. Bối cảnh
Tâm Kịch được bác sĩ tâm thần Jacob Levy Moreno phát triển từ đầu thế kỷ XX như một phương pháp trị liệu nhóm dựa trên hành động (action methods), trong đó trải nghiệm, vai trò và tính tự phát (spontaneity) đóng vai trò trung tâm.
Khác với nhiều quốc gia châu Âu và châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản hay Hàn Quốc, Việt Nam tiếp cận Tâm Kịch tương đối muộn. Trước năm 2018, phương pháp này hầu như chỉ được biết đến trong một số nhóm nhỏ các nhà tâm lý học hoặc chuyên gia từng học tập ở nước ngoài.
2. Giai đoạn giới thiệu (2018–2019)
Khoảng từ năm 2018, các workshop trải nghiệm và khóa học ngắn hạn bắt đầu xuất hiện nhiều hơn thông qua sự hợp tác giữa các giảng viên quốc tế và các tổ chức trong nước.
Đặc điểm nổi bật của giai đoạn này gồm:
- tập trung giới thiệu những khái niệm nền tảng của Moreno;
- hướng đến các nhà tâm lý, nhân viên xã hội, giáo viên và coach;
- chủ yếu là các workshop trải nghiệm thay vì đào tạo nghề.
Số lượng người thực hành còn rất hạn chế và chưa hình thành cộng đồng chuyên môn ổn định.
3. Giai đoạn thích nghi và duy trì (2020–2021)
Đại dịch COVID-19 tạo ra nhiều khó khăn cho các hoạt động trải nghiệm trực tiếp vốn là đặc trưng của Tâm Kịch.
Tuy nhiên, đây cũng là thời điểm:
- xuất hiện nhiều buổi học trực tuyến;
- tăng cường kết nối với các nhà đào tạo quốc tế;
- nhiều chuyên gia Việt Nam bắt đầu tham gia các chương trình đào tạo dài hạn ở nước ngoài.
Giai đoạn này giúp hình thành nền tảng cho sự phát triển sau đại dịch.
4. Giai đoạn mở rộng ứng dụng (2022–2024)
Sau đại dịch, nhu cầu chăm sóc sức khỏe tinh thần tăng đáng kể.
Tâm Kịch bắt đầu được ứng dụng trong:
- trị liệu nhóm;
- phát triển bản thân;
- đào tạo doanh nghiệp;
- giáo dục;
- công tác xã hội;
- hỗ trợ trẻ em và thanh thiếu niên.
Nhiều workshop được tổ chức thường xuyên hơn, không chỉ dành cho chuyên gia mà còn mở rộng tới cộng đồng.
Bên cạnh đó, các kỹ thuật như Role Reversal, Doubling, Mirroring và Sociometry dần được giới thiệu như những công cụ có thể ứng dụng trong nhiều môi trường khác nhau.
5. Giai đoạn hình thành cộng đồng thực hành (2025–2026)
Đây có thể xem là giai đoạn đánh dấu bước chuyển từ “giới thiệu phương pháp” sang “xây dựng hệ sinh thái”.
Một số xu hướng nổi bật gồm:
- tổ chức các khóa học nền tảng có lộ trình;
- hình thành nhóm thực hành định kỳ;
- gia tăng các workshop bằng tiếng Anh dành cho cộng đồng quốc tế tại Việt Nam;
- mở rộng hợp tác với các trainer quốc tế;
- kết nối giữa Tâm Kịch với các lĩnh vực như coaching, giáo dục trải nghiệm và phát triển tổ chức.
Cộng đồng thực hành tuy còn nhỏ nhưng ngày càng đa dạng về chuyên môn và đối tượng tham gia.
6. Những thách thức hiện nay
Dù có nhiều tín hiệu tích cực, Tâm Kịch tại Việt Nam vẫn đối mặt với một số thách thức:
- chưa có chương trình đào tạo được công nhận rộng rãi theo chuẩn quốc tế;
- số lượng trainer được chứng nhận còn rất ít;
- tài liệu tiếng Việt còn hạn chế;
- nghiên cứu khoa học trong nước gần như chưa có;
- khái niệm “Psychodrama” vẫn thường bị nhầm lẫn với sân khấu hoặc diễn xuất.
Việc xây dựng tiêu chuẩn đạo đức, giám sát chuyên môn và phát triển nghiên cứu sẽ là những nhiệm vụ quan trọng trong giai đoạn tiếp theo.
7. Triển vọng
Trong bối cảnh sức khỏe tinh thần ngày càng được quan tâm tại Việt Nam, Tâm Kịch có nhiều tiềm năng phát triển nhờ những đặc điểm nổi bật:
- học thông qua trải nghiệm thay vì chỉ phân tích;
- phát triển sự thấu cảm và khả năng nhìn từ góc nhìn người khác;
- kết hợp giữa cơ thể, cảm xúc và nhận thức;
- phù hợp với trị liệu nhóm, giáo dục và phát triển tổ chức.
Nếu tiếp tục mở rộng đào tạo, tăng cường nghiên cứu và xây dựng mạng lưới hợp tác quốc tế, Việt Nam có thể hình thành một cộng đồng Tâm Kịch chuyên nghiệp trong những năm tới.
Kết luận
Giai đoạn 2018–2026 có thể được xem là thời kỳ đặt nền móng cho Tâm Kịch tại Việt Nam. Từ những workshop giới thiệu ban đầu, phương pháp này đang từng bước hình thành cộng đồng thực hành, mở rộng ứng dụng và thu hút sự quan tâm của các chuyên gia cũng như cộng đồng.
Mặc dù còn nhiều thách thức về đào tạo, nghiên cứu và tiêu chuẩn nghề nghiệp, những bước phát triển trong gần một thập kỷ qua cho thấy Tâm Kịch đang dần trở thành một phương pháp có vị trí trong lĩnh vực sức khỏe tinh thần, giáo dục trải nghiệm và phát triển con người tại Việt Nam.
Lưu ý học thuật: Hiện chưa có tài liệu chính thức ghi nhận đầy đủ lịch sử phát triển của Tâm Kịch tại Việt Nam. Vì vậy, bài viết trên là một tổng quan mang tính mô tả, tổng hợp từ bối cảnh phát triển quốc tế của Tâm Kịch và những hoạt động đã được công khai tại Việt Nam, thay vì một biên niên sử đầy đủ. Các nghiên cứu về sự lan tỏa của Tâm Kịch ở những quốc gia châu Á như Trung Quốc cho thấy phương pháp này thường trải qua các giai đoạn: giới thiệu, thích nghi, mở rộng đào tạo và hình thành cộng đồng thực hành, và có thể là một khung tham chiếu hữu ích khi nhìn nhận quá trình phát triển tại Việt Nam.
.png)
